بزرگواری، بلندمرتبگی و حس نیکی زمانی در آدمی بروز می‌کند

بزرگواری، بلندمرتبگی و حس نیکی زمانی در آدمی بروز می‌کند که از آن‌چه داریم برای دیگران هزینه می‌پردازیم. قرآن نیز تصریح می‌کند لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ: هرگز به نیکی نمی‌رسید تا زمانی که از آنچه دوست می‌دارید انفاق کنید (آل عمران، آیه ۹۲). اگرچه این آیه را عموماً به انفاق مال معنی کرده‌اند، اما «آن‌چه دوست می‌دارید» اعم از مال است و آبرو، وقت، دانش، زمان، جان و امنیت را هم شامل می‌شود.

جامعه‌ای که در آن آزادی به نحوی محدود شود که هزینه اعتراض به بی‌عدالتی (پرداخت نشدن حقوق کارگران، ظلم در حق زندانیان، برخورد خشن با شهروندان) و عواقب فعالیت اعتراضی به ناکارآمدی و عواقبش (تورم، بیکاری، فقر فزاینده، نابرابری، تخریب محیط‌زیست و …) آن‌قدر بالا باشد که اکثریت مردم و نخبگان امنیت و نفع شخصی خود را به مشارکت در زندگی سیاسی برای احقاق حقوق دیگران ترجیح بدهند، و احساس کنند دیگران مظلوم واقع می‌شوند بی‌آن‌که بتوانند یا جرأت کنند خود را به خطر بیندازند و کاری کنند، «احساس بی‌شرفی» یقه آدم را می‌گیرد.

«احساس بی‌شرفی» هویت اخلاقی آدمی را از درون فرومی‌پاشد و آدمی را در حد و مرز کم‌توجه شدن به اخلاق معلق می‌کند. جامعه‌ای که حیات سیاسی‌اش مولد «احساس بی‌شرفی» باشد، احساس فرومایگی می‌پروراند و آن آدمی که فرومایگی را احساس کند، آماده است تا از بقیه حد و مرزهای اخلاقی نیز بگذرد