ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﻋﻠﻢ ﺍﻣﺎﻡ ﻭ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻣﺮﺩﻡ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺍﺳﺖ ﮔﺮﻭﻫﻰ ﻣﻌﺘﻘ

ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﻋﻠﻢ ﺍﻣﺎﻡ ﻭ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻣﺮﺩﻡ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺍﺳﺖ ﮔﺮﻭﻫﻰ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻋﻠﻢ ﺁﻧﺎﻥ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺷﺮﻋﻴﻪ ﺩﻭﺭ ﻣﻴﺰﻧﺪ ﻭ ﺟﺰ ﺧﺪﺍ ﻛﺴﻰ ﺍﺯ ﺍﻣﻮﺭ ﻏﻴﺒﻰ ﺁﮔﺎﻩ ﻧﻤﻴﺒﺎﺷﺪ ﺯﻳﺮﺍ ﺁﻳﺎﺗﻰ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﻣﺆﻳﺪ ﺍﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺍﺳﺖ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ:

ﻭ ﻋﻨﺪﻩ ﻣﻔﺎﺗﺢ ﺍﻟﻐﻴﺐ ﻻ ﻳﻌﻠﻤﻬﺎ ﺍﻻ ﻫﻮ)

(1) ﻛﻠﻴﺪﻫﺎﻯ ﺧﺰﺍﺋﻦ ﻏﻴﺐ ﻧﺰﺩ ﺧﺪﺍ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺟﺰ ﺍﻭ ﻛﺴﻰ ﺑﺪﺍﻧﻬﺎ ﺁﮔﺎﻩ ﻧﻴﺴﺖ) ﻭ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: (ﻭ ﻣﺎ ﻛﺎﻥ ﺍﻟﻠﻪ ﻟﻴﻄﻠﻌﻜﻢ ﻋﻠﻰ ﺍﻟﻐﻴﺐ) (2) ﻭ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺷﻤﺎ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻏﻴﺐ ﺁﮔﺎﻩ ﻧﺴﺎﺯﺩ) ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﺟﻤﻌﻰ ﻧﻴﺰ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻫﻤﻪ ﺍﻣﻮﺭ ﺍﻋﻢ ﺍﺯ ﺗﻜﻮﻳﻨﻰ ﻭ ﺗﺸﺮﻳﻌﻰ ﺁﮔﺎﻩ ﺩﺍﻧﻨﺪ ﻭ ﻋﺪﻩ‏ﺍﻯ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﺼﻤﺖ ﺍﻣﺎﻡ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﻤﻰ‏ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺍﻣﺎﻡ ﺭﺍ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺩﻳﮕﺮ ﭘﻴﺸﻮﺍﻳﺎﻥ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ ﻭ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺍﻭ ﭼﻴﺰﻯ ﺭﺍ ﻧﺪﺍﻧﺪ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﺍﺷﺨﺎﺹ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﻋﻤﺮ ﺩﺭ ﭘﺎﺳﺦ ﺯﻧﻰ ﻛﻪ ﺍﻭ ﺭﺍ ﻣﺠﺎﺏ ﻛﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﮔﻔﺖ. (ﻛﻠﻜﻢ ﺍﻓﻘﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ ﺣﺘﻰ ﺍﻟﻤﺨﺪﺭﺍﺕ ﻓﻰ ﺍﻟﺤﺠﺎﻝ) (3) ﻫﻤﻪ ﺷﻤﺎ ﺍﺯ ﻋﻤﺮ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺗﺮﻳﺪ ﺣﺘﻰ ﺯﻧﻬﺎﻯ ﭘﺸﺖ ﭘﺮﺩﻩ) .

ﺑﺤﺚ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺍﺳﺖ ﺑﺸﻨﺎﺳﺎﺋﻰ ﺫﻫﻦ ﻭ ﺩﺍﻧﺴﺘﻦ ﺍﺭﺯﺵ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺁﺩﻣﻰ ﻭ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﻋﻠﻢ ﺍﺯ ﭼﻪ ﻣﻘﻮﻟﻪ‏ﺍﻯ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻭ ﺧﻼﺻﻪ ﺁﻧﻜﻪ ﻋﻠﻢ ﺍﻧﻜﺸﺎﻑ‏ﻭﺍﻗﻊ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺪﻭ ﻗﺴﻢ ﺫﺍﺗﻰ ﻭ ﻛﺴﺒﻰ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻴﺸﻮﺩ (4) .ﻋﻠﻢ ﺫﺍﺗﻰ ﻣﺨﺘﺺ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﻰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﺎ ﺭﺍ ﺑﺘﺼﻮﺭ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻭ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺁﻥ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺭﺍﻫﻰ ﻧﻴﺴﺖ،ﻭ ﻋﻠﻢ ﻛﺴﺒﻰ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﺎﻓﺮﺍﺩ ﺑﺸﺮ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺴﻰ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﺩﺭ ﺍﺛﺮ ﺗﻌﻠﻢ ﻭ ﻓﺮﺍ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺍﺯ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﺩﺍﻧﺸﻰ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ.ﻭ ﺷﻖ ﺳﻴﻢ ﻋﻠﻢ ﻟﺪﻧﻰ ﻭ ﺍﻟﻬﺎﻣﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺍﻧﺒﻴﺎﺀ ﻭ ﺍﻭﺻﻴﺎﺀ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻭ ﺍﻳﻦ ﻗﺴﻢ ﻋﻠﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻠﻢ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﺸﺮ ﻛﺴﺒﻰ ﻭ ﺗﺤﺼﻴﻠﻰ ﻧﻴﺴﺖ ﻭ ﺑﺎﺯ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻠﻢ ﺧﺪﺍ ﺫﺍﺗﻰ ﻫﻢ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻠﻤﻰ ﺍﺳﺖ ﻋﺮﺿﻰ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪﺍ ﺑﺪﻭﻥ ﻛﺴﺐ ﻭ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﺑﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮﺍﻥ ﻭ ﺍﻭﺻﻴﺎﺀ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﻓﺎﺿﻪ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﻭ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﺎ ﺍﺫﻥ ﻭ ﺍﺭﺍﺩﻩ ﺧﺪﺍ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﺍﺯ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻭ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺧﺒﺮ ﺩﻫﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﻫﺮ ﻧﻮﻉ ﭘﺮﺳﺶ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻘﺘﻀﻰ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺣﻀﺮﺕ ﺧﻀﺮ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ : (ﻭ ﻋﻠﻤﻨﺎﻩ ﻣﻦ ﻟﺪﻧﺎ ﻋﻠﻤﺎ) (5) ﻭ ﻣﺎ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﻮﺩ ﻋﻠﻢ ﻟﺪﻧﻰ ﻭ ﻏﻴﺒﻰ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺩﺍﺩﻳﻢ) ﻭ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺣﻀﺮﺕ ﻋﻴﺴﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪﺍ ﻋﻠﻢ ﻟﺪﻧﻰ ﺩﺍﺷﺖ ﺑﻘﻮﻡ ﺧﻮﺩ ﮔﻮﻳﺪ:

(ﻭ ﺍﻧﺒﺌﻜﻢ ﺑﻤﺎ ﺗﺄﻛﻠﻮﻥ ﻭ ﻣﺎ ﺗﺪﺧﺮﻭﻥ ﻓﻰ ﺑﻴﻮﺗﻜﻢ) (6) .

(ﺷﻤﺎ ﺭﺍ ﺧﺒﺮ ﻣﻴﺪﻫﻢ ﺑﺪﺍﻧﭽﻪ ﻣﻴﺨﻮﺭﻳﺪ ﻭ ﺁﻧﭽﻪ ﺩﺭ ﺧﺎﻧﻪ‏ﻫﺎﻳﺘﺎﻥ ﺫﺧﻴﺮﻩ ﻣﻴﻜﻨﻴﺪ.)

ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﺁﻳﺎﺗﻰ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻋﻠﻢ ﻏﻴﺐ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻏﻴﺮ ﺧﺪﺍ ﻧﻔﻰ ﻣﻴﻜﻨﺪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻋﻠﻢ ﺫﺍﺗﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﺫﺍﺕ ﺍﺣﺪﻳﺖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺟﺎﺋﻴﻜﻪ ﺁﻧﺮﺍ ﺑﺮﺍﻯ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﺍﺛﺒﺎﺕ ﻣﻴﻜﻨﺪ ﻋﻠﻢ ﻟﺪﻧﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﻭﺣﻰ ﻭ ﺍﻟﻬﺎﻡ (7) ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﭘﺮﻭﺭﺩﮔﺎﺭ ﺑﺪﺍﻧﻬﺎ ﺍﻓﺎﺿﻪ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﻭ ﺁﻧﺎﻥ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﺍﺭﺍﺩﻩ ﺧﺪﺍ ﺍﺯ ﺍﻣﻮﺭ ﻏﻴﺒﻰ ﺁﮔﺎﻩ ﻣﻴﮕﺮﺩﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ:

(ﻋﺎﻟﻢ ﺍﻟﻐﻴﺐ ﻓﻼ ﻳﻈﻬﺮ ﻋﻠﻰ ﻏﻴﺒﻪ ﺍﺣﺪﺍ ﺍﻻ ﻣﻦ ﺍﺭﺗﻀﻰ ﻣﻦ ﺭﺳﻮﻝ (8) ... (ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺩﺍﻧﺎﻯ ﻏﻴﺐ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﺴﺎﺯﺩ ﺑﺮ ﻏﻴﺐ ﺧﻮﺩ ﺍﺣﺪﻯ ﺭﺍ ﻣﮕﺮ ﻛﺴﻰ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻯ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮﻯ ﭘﺴﻨﺪﻳﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ.)

ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻤﻔﺎﺩ ﺁﻳﺎﺕ ﮔﺬﺷﺘﻪ،ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻛﺮﻡ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭ ﺁﻟﻪ ﻛﻪ ﺳﺮ ﺣﻠﻘﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﻭ ﺑﺴﺎﺣﺖ ﻗﺮﺏ ﺣﻖ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﻧﺰﺩﻳﻜﺘﺮ ﺍﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮﻯ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺑﺎﻭ ﺍﻓﺎﺿﻪ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﻧﺺ ﺻﺮﻳﺢ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﻛﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ (ﻋﻠﻤﻪ ﺷﺪﻳﺪ ﺍﻟﻘﻮﻯ (9) ﺁﻧﺤﻀﺮﺕ ﺑﺮﻣﺰ ﻭﺟﻮﺩ ﻭ ﺍﺳﺮﺍﺭ ﻛﺎﺋﻨﺎﺕ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﻫﺮ ﻛﺴﻰ ﺁﮔﺎﻩ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻋﻠﻢ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻣﻮﺭﺩ ﺑﺤﺚ ﻣﺎ ﺍﺳﺖ ﻣﻘﺘﺒﺲ ﺍﺯ ﻋﻠﻮﻡ ﻭ ﺣﻜﻢ ﺁﻧﺠﻨﺎﺏ ﺍﺳﺖ ﺯﻳﺮﺍ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺩﺭﻭﺍﺯﻩ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻥ ﻋﻠﻢ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺑﻮﺩ،ﻭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﻧﻘﻞ ﻣﻮﺭﺧﻴﻦ ﻭ ﺍﻫﻞ ﺳﻴﺮ ﺍﺯ ﻋﺎﻣﻪ ﻭ ﺧﺎﺻﻪ ﻧﺒﻰ ﺍﻛﺮﻡ ﻓﺮﻣﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ:

ﺍﻧﺎ ﻣﺪﻳﻨﺔ ﺍﻟﻌﻠﻢ ﻭ ﻋﻠﻰ ﺑﺎﺑﻬﺎ ﻓﻤﻦ ﺍﺭﺍﺩ ﺍﻟﻌﻠﻢ ﻓﻠﻴﺄﺕ ﺍﻟﺒﺎﺏ (10)

ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻘﻞ ﻛﺮﺩﻩ‏ﺍﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮﻣﻮﺩ:

ﺍﻧﺎ ﺩﺍﺭ ﺍﻟﺤﻜﻤﺔ ﻭ ﻋﻠﻰ ﺑﺎﺑﻬﺎ (11) .

ﺧﻮﺩ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣﻴﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﻓﺮﻣﻮﺩ:

ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﻨﻰ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭ ﺁﻟﻪ ﺍﻟﻒ ﺑﺎﺏ ﻛﻞ ﺑﺎﺏ ﻳﻔﺘﺢ ﺍﻟﻒ ﺑﺎﺏ (12) .

ﻳﻌﻨﻰ ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍ ﻣﺮﺍ ﻫﺰﺍﺭ ﺑﺎﺏ ﺍﺯ ﻋﻠﻢ ﻳﺎﺩ ﺩﺍﺩ ﻛﻪ ﻫﺮ ﺑﺎﺑﻰ ﻫﺰﺍﺭ ﺑﺎﺏ ﺩﻳﮕﺮ ﺑﺎﺯ ﻣﻴﻜﻨﺪ.

ﺷﻴﺦ ﺳﻠﻴﻤﺎﻥ ﺑﻠﺨﻰ ﺩﺭ ﻛﺘﺎﺏ ﻳﻨﺎﺑﻴﻊ ﺍﻟﻤﻮﺩﺓ ﻣﻴﻨﻮﻳﺴﺪ ﻛﻪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﻓﺮﻣﻮﺩ.

ﺳﻠﻮﻧﻰ ﻋﻦ ﺍﺳﺮﺍﺭ ﺍﻟﻐﻴﻮﺏ ﻓﺎﻧﻰ ﻭﺍﺭﺙ ﻋﻠﻮﻡ ﺍﻻﻧﺒﻴﺎﺀ ﻭ ﺍﻟﻤﺮﺳﻠﻴﻦ (13) .

(ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺍﺳﺮﺍﺭ ﻏﻴﺐ‏ﻫﺎ ﺍﺯ ﻣﻦ ﺑﭙﺮﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻭﺍﺭﺙ ﻋﻠﻮﻡ ﺍﻧﺒﻴﺎﺀ ﻭ ﻣﺮﺳﻠﻴﻦ ﻫﺴﺘﻢ) ﻭ ﺑﺎﺯ ﻧﻮﺷﺘﻪ‏ﺍﻧﺪ ﻛﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭ ﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮﺩ ﻋﻠﻢ ﻭ ﺣﻜﻤﺖ ﺑﺪﻩ ﺟﺰﺀ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﺪﻩ ﻧﻪ ﺟﺰﺀ ﺁﻥ ﺑﻌﻠﻰ ﺍﻋﻄﺎﺀ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﻭ ﻳﻚ ﺟﺰﺀ ﺑﻪ ﺑﻘﻴﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﻭ ﻋﻠﻰ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻳﻚ ﺟﺰﺀ ﻫﻢ ﺍﻋﻠﻢ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺳﺖ (14) .

ﻭ ﺍﺯ ﺍﺑﻦ ﻋﺒﺎﺱ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭ ﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮﺩ:ﻋﻠﻰ ﺑﻦ ﺍﺑﻰ ﻃﺎﻟﺐ ﺍﻋﻠﻢ ﺍﻣﺘﻰ،ﻭ ﺍﻗﻀﺎﻫﻢ ﻓﻴﻤﺎ ﺍﺧﺘﻠﻔﻮﺍ ﻓﻴﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻯ (15) ﻳﻌﻨﻰ ﻋﻠﻰ ﺑﻦ ﺍﺑﻴﻄﺎﻟﺐ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﺍﻣﺖ ﻣﻦ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺁﻧﭽﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﻦ ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻛﻨﻨﺪ ﺩﺍﻧﺎﺗﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﺩﺍﻭﺭﻯ ﻛﺮﺩﻥ ﺍﺳﺖ.

ﺍﺑﻦ ﺍﺑﻰ ﺍﻟﺤﺪﻳﺪ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻧﻬﺞ ﺍﻟﺒﻼﻏﻪ ﺭﺍ ﺷﺮﺡ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﻋﻠﻮﻡ ﺍﺳﻼﻣﻰ ﺍﺯ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺗﺮﺍﻭﺵ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺁﻧﺤﻀﺮﺕ ﻣﻌﺎﺭﻑ ﺍﺳﻼﻡ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺳﺨﻨﺮﺍﻧﻴﻬﺎﻯ ﺧﻮﺩ ﺑﺎ ﺑﻠﻴﻎ‏ﺗﺮﻳﻦ ﻭﺟﻬﻰ ﺍﻳﺮﺍﺩ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ.

ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺻﺮﻳﺤﺎ ﻓﺮﻣﻮﺩ:ﺳﻠﻮﻧﻰ ﻗﺒﻞ ﺍﻥ ﺗﻔﻘﺪﻭﻧﻰ.ﺑﭙﺮﺳﻴﺪ ﺍﺯ ﻣﻦ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺁﻧﻜﻪ ﺍﺯ ﻣﻴﺎﻥ ﺷﻤﺎ ﺑﺮﻭ