مساله تامل برانگیزتر در جامعه علمی ما این است که هم اینک

مساله تامل برانگیزتر در جامعه علمی ما این است که هم اینک اجتماعات علمی ایرانیان، اعم از اساتید و دانشجویان و پژوهشگران و نویسندگان و غیره، و نیز حوزه عمومی به نحوی (آزاد، پولی و غیره) به منابع علمی جهان، نظیر رساله ها، پایان نامه ها، گزارش های سیاستی و پژوهشی، کتب و نشریات دانشگاه‌های جهان به شکل عمومی دسترسی دارند، ولی و با کمال تعجب به منابع علمی و دانشگاهی ما که حاصل پژوهش و دسترنج خانواده دانشگاهی خودشان هست به شکل متعارف دسترسی ندارند! این مساله را غیر از کج فهمی و کژانگاری سیاستی جریان انتقال دانش چه می توان گذاشت؟! در حقیقت، با حبس میلیون ها پایان نامه و رساله و گزارش پژوهشی نه تنها اجتماعات علمی و حوزه عمومی ما از دستاوردها و یافته های علمی دانشگاهیان بی نصیب گذاشته می شوند، بلکه ملت ها و مردمانی که متعلق و منسوب به ایران فرهنگی هستند، نیز از دسترسی آزاد به دانش و تجارب دانشی و پژوهشی دانشگاه ایرانی محروم مانده و می مانند؛ ملت های همزبان و غیرهمزبان همسایه و سایر ملت هایی که با ما هم ریشه اند و از سرنوشت تاریخی و اشتراکات فرهنگی معتنابه و گسترده ای برخورداریم. واقعیت این است که جهان دانش و دانشگاههای مدرن امروزی از سیاستهای کلنگی و انقباضی انباشت انحصاری دانش در پستوهای کتابخانه های فیزیکی عبور کرده اند. اما درهای سیاستگذاری ما همچنان بر پاشنه های سنتی حکمرانی آموزش عالی می چرخد!

اینکه چرا در زیست‌بوم دانشگاهی ما در برابر دسترسی همگانی و عمومی به پایان نامه ها و رساله های آموزشی مقاومت و حساسیت وجود دارد، ممکن است در حلقه های سیاستگذاری آموزش عالی کشور ترجیحات سیاستی یا توجیهات مدیریتی وجود داشته باشد. اما مهمترین دلیل یا توجیهی که غالبا طرفداران الگوی «سیاستگذاری انقباضی» در برابر دسترسی همگانی و عمومی به منابع علمی و پژوهشی دانشگاهی وجود دارد، نگرانی از عمومیت یافتن «انتحال علمی» و «سرقت ادبی» و پیشگیری از ترویج «تخلف پژوهشی» است. واقعیت این است که اسناد و گزارش های موجود داخلی و بین المللی نشان می دهد که این نگرانی نمی تواند مقرون به حقیقت و یا مبتنی بر شواهد علمی باشد! هم اینک بخش قابل توجهی از پایان نامه ها و رساله های آموزشی دانشگاههای ما از ضعف اصالت علمی رنج می برند. به عنوان نمونه، پایان نامه ها و رساله هایی که تا بحال بصورت موردی با نرم افزار «همانندجو» بررسی کرده ایم، دامنه تخلف پژوهشی و کمبود اصالت علمی آنها از هفده تا نود و پنج درصد متغیر بوده است. اگر نگران افزایش کیفیت و جبران ضعف اصالت علمی و پژوهشی در آثار دانشجویی هستیم، در این زمینه راهکارها و راه حل های تجربه شده جهانی کم نیستند؛ حداقل دو تجربه جهانی در این خصوص این است که در گام نخست، باید به فکر آموزش و نهادینه شدن «اخلاق در پژوهش» و گسترش پژوهشگری حرفه ای در فرهنگ و اجتماعات دانشجویی باشیم. در گام دوم، از تکنولوژی های پیشرفته پیشگیری کننده تخلفات پژوهشی بطور نظام مند و همگانی و صحیح استفاده کنیم. اما راه حل دیگری هم قابل تصور است که مختص زیست بوم علمی و اجتماعی خودماست؛ و آن اینکه سوداگران و دکان های «پژوهش فروشی» انقلاب را هدف قرار دهیم که سالهاست میداندار بلامنازع رساله نویسی، پایان نامه نگاری و علم فروشی هستند.