فلسفه خواندن سوره حمد و توحید برای مردگان

فلسفه خواندن سوره حمد و توحید برای مردگان

نخست توجه به این نکته لازم است که ما فلسفه خیلی از احکام را نمی‌دانیم و تنها بخشی از احکام که فلسفه آن در روایات بیان شده، برای ما روشن است .

آن چه به نظر می‌رسد آن است که در اسلام فراوان سفارش شده که به یاد مردگان باشید و به نیّت آن‌ها کارهای خیر انجام دهید، زیرا آن‌ها به شدت نیازمند هستند که از طرف دیگران، هدیه‌ای به ایشان فرستاده شود. در عالم خواب، بعضی اموات، به این مطلب اشاره کرده‌اند که شما زنده‌ها، اگر استخوانی که جلو حیوانی می‌اندازید، ثواب آن را برای ما نیت کنید، خداوند به ما پاداش و اجر خواهد داد.

در روایات زیادی توصیه و ترغیب به زیارت اهل قبور و احسان نمودن و هدیه دادن به آن‌ها آمده است. در روایتی که از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده است آن حضرت چنین می‌فرماید: مردگانتان را که در قبرها آرمیده‌اند از یاد نبرید. مردگان شما امید احسان شما را دارند. مردگان شما زندانی هستند و به کارهای نیک شما رغبت دارند. آن‌ها خود، قدرت انجام کاری ندارند، شما صدقه و دعائی به آن‌ها هدیه کنید.[انوار الهدایة ص 115 به نقل از: الحکم الزاهرة با ترجمه انصاری صفحه 232.]

و در حدیثی از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود: مرده به خاطر طلب رحمت و آمرزشی که برای او می‌شود شادمان می‌گردد همان گونه که زنده به وسیله هدیه‌ای که به او می‌دهند خوشحال می‌گردد.[الحکم الزاهرة با ترجمه انصاری، ص: 233]

یکی از بهترین اعمال خیر قرائت قرآن و تدبر در آن است، خصوصاً سوره حمد یا فاتحة الکتاب که در آیه شریفه 87 از سوره حجر در کنار کل قرآن قرار گرفته است، آنجا که می‌فرماید:*وَ لَقَدْ آتَیْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانی‌ وَ الْقُرْآنَ الْعَظیمَ*[سوره حجر آیه 87. ] «ما به تو سوره حمد و قرآن عظیم دادیم!»

مصادیق احسان به مردگان چیست؟

احسان به مردگان مصادیق متعددی دارد، مانند دادن خیرات، مبرات و هدیه نمودن ثواب آن به آنان، طلب استغفار از خداوند برای آنان و نیز انجام برخی اعمال که از آن‌ها به عنوان صدقات جاریه یاد شده است؛ مانند ایجاد بناهای خیریه، مدرسه سازی، مسجد سازی و ...، کار هدایت و ارشاد مردم، ایجاد پارک و فضای سبز جهت استفاده عموم و ...، که تمام این اعمال توسط فرشتگان الهی ثبت و به کسانی که به نیت آن‌ها احسان می‌گردد داده می‌شود.

در روایتی که از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده است آن حضرت چنین می‌فرماید: مردگانتان را که در قبرها آرمیده‌اند از یاد نبرید. مردگان شما امید احسان شما را دارند. مردگان شما زندانی هستند و به کارهای نیک شما رغبت دارند. آن‌ها خود، قدرت انجام کاری ندارند، شما صدقه و دعائی به آن‌ها هدیه کنید

و در روایات می‌یابیم که فاتحة الکتاب از شریف‌ترین گنجینه‌های عرش است که خداوند متعال پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله را به آن مشرّف نموده است.[تفسیر المنسوب به امام الحسن العسکری علیه‌السلام، صفحه 29 ذیل عنوان: فضل فاتحة الکتاب] و روایات بسیار دیگر که در فضیلت و آثار قرائت قرآن بیان شده است. البته حقیقت و کمال آثار عمل خیر در وجود و روح انجام دهنده آن عمل اثر می‌کند و به واسطه اهداء او و لطف خداوند در پذیرش آن، بهره‌ای از برکات آن به میت هم می‌رسد.

 

یاد کرد نیکی مردگان

چون انسان معصوم نیست ، خواه ناخواه در طول زندگی مرتکب اشتباه و خطا می‌شود . پس همه در پرونده کار خود ، رفتار نیک و بد دارند . با این حال شایسته است پس از درگذشت آنان ، رفتارهای خوبشان را بازگو کنیم و از بدی‌های آنان سخنی نگوییم ؛ زیرا :

1 . شاید خداوند ، وی را به دلیل کارهای نیکش ، آمرزیده باشد .

2 . اینک او درگذشته است و زنده نیست تا از خود دفاع می‌کند .

3 . این کار ، بازماندگانش را بسیار ناراحت می‌کند .

4 . در آموزه‌های اسلامی آمده است که از در گذشتگان به نیکی یاد کنیم .

باید توجه داشت که قرائت قرآن برای مردگان، ضمن این که اجر فراوانی برای مرده دارد و دری از رحمت به روی او گشوده می‌شود، مهم‌تر از آن اثری است که برای خواننده می‌تواند داشته باشد، که از خواندن آن درس زندگی بیاموزد

پیامبر وارسته اسلام می‌فرماید : اُذکُروا محاسِنَ مَوْتاکُمْ وَکُفُّوا عَنْ مَساویهِم  (نهج الفصاحه) ؛ نیکی‌های مردگانتان را یاد کنید و از بدی‌هایشان چشم بپوشید .

 

امّا فلسفه این که برای اموات، سوره حمد و توحید قرائت می‌شود، دو جهت دارد:

یکی از آن‌ها عظمت این دو سوره در بین بقیه سوره‌های قرآن می‌باشد. رسول اکرم‌دربارة سوره حمد می‌فرماید: "قسم به کسی که جان من به دست او است، خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور و نه حتی در قرآن، مثل این سوره را نازل نکرده است و این ام‌الکتاب است." این سوره فهرستی از مجموع محتوای قرآن است که بخشی از آن توحید و ش