برای آنکه عقل و عشق، هرکدام بتوانند به شایستگی وظیفه خویش

برای آنکه عقل و عشق، هرکدام بتوانند به شایستگی وظیفه خویش را در تجلی ثمرات نیکو به انجام رسانند، باید در وجود آدمی به حدّتعادل برسند و از هرگونه افراط و تفریط به دورباشند؛ درغیراین صورت، شدت یا ضعف عقل، موجب فساد و خلل در نفس مُلکی میگردد؛ همچنان که شدّت آفتاب باعث سوزندگی و نابودی ثمرات زمین، و ضعف آن، سبب سرمازدگی و از بین رفتن نعمتهای زمین میشود. همچنین شدت یا ضعف در عشق موجب پنهان شدن حقایق ملکوتی ازدید انسان میگردد؛ همانطور که شدّت مهتاب باعث پنهان شدن ستارگان آسمان و ضعف آن، سبب پنهان شدن خود ماه از منظر بینندگان میشود. البته هرچند شدّت نور خورشید و ماه برای خودشان نیکوست و موجب جلوه‌گری بیشتر آنها میگردد؛ اما ثمرات مُلکی یا ملکوتیشان آسیب جدّی خواهند دید و تنها راه رشد و کمال ثمراتشان، وجود تعادل در آفتاب و مهتاب است.
در این میان، «عقل» به‌عنوان عامل تعیین کننده سعادت و شقاوت انسان، وظیفه دارد با پرهیز از افراط و تفریط، نفس مُلکی را از آلودگیها مراقبت و محافظت نماید و چنانچه در این امر کوتاهی کند، آفتاب عقل و مهتاب عشق هر دو در حجاب تیرگیِ نفس گرفتار میشوند و در ثمرات آنها خلل و نقصان پدید می آید.