گفتاوردی از حضرت محمد (ص) درباره ی کوروش بزرگ (با منابع ک

گفتاوردی از حضرت محمد (ص) درباره ی کوروش بزرگ (با منابع کامل)

جلال الدین سیوطی از عالمان پرکاروکوشای اهل سنت-در درالمنثور (ج4، ص 165) به نقل از ابن جریر از حذیفه ابن الیمان صحابی پیامبر(ص) می آورد

(که آن حضرت فرمود: «چون بنی اسرائیل در روز سبت سرکشی کرد و برتری جست و پیامبران را کشت،خداوند بختنصر را بر ایشان برانگیخت تا اینکه به بیت المقدس وارد شد و در عوض خون زکریا(ع)، هفتاد هزار نفر از ایشان را کشت و خاندانشان و فرزندان انبیا را به اسارت گرفت و زینت آلات بیت المقدس را با خود به بابل برد.»

حذیفه می گوید: عرض کردم: «ای پیمبر خدا، بیت المقدس که در نزد خداوند مهم بود.» حضرت تأیید کردند و درباره نحوه ساختن و جواهرات به کار رفته در آن توضیح دادند و اینکه بختنصر آنها را به بابل برد و بنی اسرائیل در حالی که بینشان برخی پیامبران و پیغمبرزادگان بود، سالها عذاب کشیدند تا اینکه خداوند بر ایشان رحم آورد)

«... فاَوحی الی ملک من ملوک فارس، یقال له کورس و کان مؤمنا، اَن سر الی بقایا بنی اسرائیل حتی تستنقذهم... :

(پس به یکی از پادشاهان پارس که مرد مؤمنی بود، به نام کوروش، وحی کرد که به نزد بازماندگان بنی اسرائیل برود و آزادشان سازد...)

«فسار کورس ببنی اسرائیل و دخل بیت المقدس حتی رده الیه»:

(کوروش چنین کرد و داخل بیت المقدس شد و زینت آلات آن را بازگرداند) و بنی اسرائیل صد سال فرمانبردار خداوند بودند. سپس دوباره به گناه بازگشتند و خدا یکی از پادشاهان روم را بر ایشان چیره گردانید که به بیت المقدس آمد و اهالی را اسیر کرد و مسجد را سوزانید و به آنها گفت :

«ای بنی اسرائیل، ان عدتم فی المعاصی، عدنا علیکم فی السبائ: اگر به گناهان بازگردید، ما هم به شیوه اسیر بردن شما برمی گردیم...»(38)

آنگاه حضرت فرمود: «این بود بخشی از صفت زینت آلات بیت المقدس و مهدی آنها را به بیت المقدس بازمی گرداند ...»

 این حدیث را سوای درالمنثور، با کمی اختلاف در جزئیات، محمد بن جریر طبری – متوفای 31 ق- در جامع البیان (ج15، ص 17) و ثعلبی در کتاب الکشف البیان عن تفسیر القرآن یا تفسیر ثعلبی (ج6، ص 70) آورده است.

مرحوم شیخ ابوالفتوح رازی در روض الجنان (ج12، ص 163) در ترجمه همین حدیث می نویسد:

«... خدای تعالی بر زبان بعضی پیغامبران امر کرد پادشاهی را از پادشاهان پارس، نام او کوروش، و او مردی مؤمن بود، که خداوند به او گفت: برو و بنی اسرائیل را از دست بختنصر بستان و حلّی بیت المقدس از او بستان و خدای تعالی خلق اولین و آخرین را در بیت المقدس جمع کند.» ناگفته نماند که آن مرحوم در جای دیگر (ج12، ص 186) از کوروش به صورت کیرش بن احشو برش یاد کرده که احتمالاً کوروش بن خشایارشا منظور بوده که البته اشتباه است!

اما طبری در تاریخ (ج1، ص 385) نسبتاً درست نقل کرده: اخشویرش بن کیرش.

مرحوم جرجانی نیز در تفسیر گازر (ج5، ص 255) به حدیث نبوی و روایت حذیفه اشاره کرده است.

 و نیز سید جعفر مرتضی به طور خلاصه در الصحیح من السیره (ج3، ص 41) همین معانی را آورده است.

طبری در تاریخش (ج1، ص 141) چند جا از کیرش الماوذی (کوروش مادی) یاد کرده است و اینکه او بنی اسرائیل را به دیارشان بازگرداند (ج1، ص 381)

همین طور ابن خلدون در تاریخ (ج2، ص 108).

اقدام کوروش در بازسازی بیت المقدس که مسعودی- متوفای 3455 ق- در التنبیه و الاشراف (ص 171) بدان اشاره می کند:

در اشعار عربی نیز بازتاب داشته است؛ چنان که ابن سعد تمیمی سمعانی- متوفای 562 ق- در کتاب الانساب (ج5، ص 363)

در این باره نخست به ویرانی بیت المقدس به دست بختنصر می نویسد و آنگاه شعر «وافر» را نقل می کند که: 
و بیت المقدس المعمور بیت 
ورثناه عن المتقدمینا
بناه کورش البانی المعالی 
بأمره الله خیر الآمرینا

 یعنی: بیت المقدس، این خانه آباد را ما از پیشینیان خود به میراث برده ایم. کوروش – آن بنیانگذار بزرگواری ها- به دستور خداوند که بهترین فرماندهان است، آن را بنا نهاد.

در تفسیر نمونه (ج12، ص 299) حدیثی نبوی به نقل از تفسیر طبری آورده می شود که مضمون احادیث گذشته را تأیید می کند.