بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم
قسمت اول :
برخی گمان دارد که همه چیز به اختیار آنها واگذار شده است اندیشه معتزله - برخی دیگر گمان دارند که هیچ اختیاری به انسان داده نشده و همه چیز به صورت جبر بر انسان تحمیل شده است اندیشه اشاعره و اگر بر اعتقادات شیعی باشند، به فرموده امام صادق علیه السلام،براین باورند که نه جبر مجض است و نه اختیار تام، بلکه امری بین دو است!
در همین نگاه نیز گاه خطایی اساسی رخ می‌دهد، بدین صورت که گمان می‌ کنند برخی از امور مثل گردش یا جاذبه زمین، یا تولد و ...جبر محض است،و برخی دیگر مثل انتخاب دین، شغل و ...اختیار محض است! اما چنین نیست، بلکه در هر اختیاری، جبر نیز وجود دارد؛ چنان که آثار و تبعات هر اقدامی که به اختیار انجام می‌شود، جبری است، چرا که انسان چیزی را خلق نکرده و اندازه‌ها را او نگذاشته است، بلکه این کار خداست: إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ -ماییم که هر چیزی را به اندازه آفریدیم.(سوره قمر آیه 49)
پس اگر بشر کشتی میسازد که روی آب حرکت کند، یا هواپیما می‌سازد که در آسمان پرواز کند،یا سدی می‌ سازد که آب را پشت آن انباشت کند و ...؛ همه بر اساس اندازه‌ هایی است که او در آفرینش قرار داده است؛ لذا حتی اثر یک جرعه آبی که می‌ نوشیم نیز جبری است و اختیاری در آن نداریم. لذا فرمود: امری است بین این دو.
پس در اختیاری نیز جبر هست؛ به عنوان مثالی اعتقادی: اگر چه خود انتخاب می‌نماییم که چه کسی یا چه چیزی را بپرستیم و بندگی کنیم؛ اما اصل پرستش، فطری و جبری است. اگر چه خودمان برای خود دینی انتخاب می‌نماییم، اما اصل دینداری فطری است، لذا هیچ کسی بی‌دین نیست - و همین طور است انتخاب امام، برای تبعیت و پیروی؛ که اصل امام‌گرایی فطری است، لذا هیچ کسی بی امام نیست، و هر کسی هر امامی برگزیند، نتیجه‌ اش جبری است.
تجارت - همه تاجرند :
برخی گمان دارد که داد و ستد تجارت که به منظور به دست آوردن سود انجام می‌شود، یک حرفه و شغل کاملاً اختیاری است؛ مثلاً یکی معلم می‌شود، دیگر خلبان، دیگری کارگر، دیگری نظامی ... و یکی هم تاجر.
اما، چنین نیست، و در همین تجارت اختیاری نیز جبر وجود دارد؛ چرا که دنیا دارِ تجارت است و همگان تاجر آفریده شده‌اند، و هر چیزی کالای تجارت است، حتی معنویاتی چون دین و ایمان! چنان که فرمود: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ - اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! آيا شما را به تجارتى راهنمايى كنم كه شما را از عذاب دردناك رهايى مى‌بخشد؟!( 10)(ادامه دارد...)