آیا رهبری موروثی است

⁉️آیا رهبری موروثی است!؟
در پاسخ به این پرسش، لازم است به چند نکته توجه شود:

✅ نخست، اگر قرار بود رهبری در نظام جمهوری اسلامی به‌صورت موروثی منتقل شود، دیگر نیازی به انتخاب از سوی مجلس خبرگان رهبری نبود. در آن صورت، مقام رهبری باید به‌طور طبیعی به فرزند ارشد یا یکی از فرزندان منتقل می‌شد؛ همان‌گونه که در نظام‌های پادشاهی و سلطنتی چنین روالی وجود دارد.

✅ دوم، در تاریخ پس از انقلاب اسلامی نیز چنین چیزی دیده نشده است. برای نمونه، پس از رحلت امام خمینی(ره)، فرزند ایشان هرگز به‌عنوان رهبر انتخاب نشد. در عوض، مسئولیت رهبری به فردی سپرده شد که هیچ نسبت خانوادگیِ نسبی یا سببی با امام راحل نداشت. همین موضوع نشان می‌دهد که سازوکار انتخاب رهبری، بر پایه نسبت خانوادگی نبوده است.

✅ سوم، اگر برخی مدعی‌اند که در صورت انتخاب آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبری موروثی خواهد شد، ابتدا باید ثابت کنند که ایشان فاقد شرایط لازم برای رهبری است و تنها دلیل انتخاب او، نسبت خانوادگی اوست. در حالی که آنچه از سوابق علمی، همچنین نظر و شهادت خبرگان و شماری از استادان حوزه و دانشگاه مطرح می‌شود، نشان می‌دهد که او واجد شرایط رهبری دانسته شده است.

✅ چهارم، برخی از کسانی که درباره موروثی شدن رهبری شبهه‌افکنی می‌کنند، همان افرادی هستند که صرفاً به دلیل نسبت خانوادگیِ رضا پهلوی با محمدرضا پهلوی، او را شایسته پادشاهی می‌دانند و حتی برای بازگرداندن او به قدرت، به آشوب و بی‌ثباتی دامن زده‌اند. از این‌رو، این برخورد دوگانه می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که اصل این شبهه، از ابتدا با انگیزه‌ای غیرمنصفانه مطرح شده است.

🔸 افزون بر این، شرایط انتخاب رهبر در جمهوری اسلامی به‌روشنی در اصل ۱۰۹ قانون اساسی بیان شده است. بر اساس این اصل، رهبری بر پایه مجموعه‌ای از ویژگی‌های علمی، اخلاقی و مدیریتی تعیین می‌شود و تشخیص این شرایط بر عهده مجلس خبرگان رهبری است. به همین دلیل، فرآیند انتخاب رهبر، در چارچوب قانون، بر اساس شایستگی تعریف شده است.

بر این اساس، فردی که برای رهبری انتخاب می‌شود باید دارای اجتهاد مطلق باشد. همچنین لازم است از بالاترین مراتب عدالت و تقوا برخوردار باشد و در کنار آن، مدیریت، تدبیر و بینش سیاسی نیرومند برای اداره کشور و مواجهه با مسائل و چالش‌های بزرگ را داشته باشد. این شرایط برای آن در نظر گرفته شده است که رهبری به کسی سپرده شود که در زمان خود، از نظر صلاحیت دینی، علمی و توان مدیریتی، در بالاترین سطح قرار دارد.

🎓دکتر محمد سجاد شیرودی🔻
(استاد علوم سیاسی و پژوهشگر)

🆔 @drshiroody